ENGINEERING AND WELDING: CHALLENGES OF WELD QUALITY MANAGEMENT IN TRADITIONAL PRODUCTION AND PRACTICAL SOLUTIONS

Abstract

Ushbu maqola muhandislik amaliyotida payvandlash jarayonining strategik ahamiyati hamda an’anaviy ishlab chiqarish sharoitida payvand birikmalar sifatini barqaror ta’minlashga to‘sqinlik qilayotgan asosiy muammolarni faktlar va standart talablari asosida tahlil qiladi. Payvandlash ko‘plab tarmoqlarda (konstruksiya, quvur liniyalari, energetika, transport va mashinasozlik) asosiy biriktirish texnologiyasi bo‘lib qolmoqda, biroq sifatning “usta mahorati”ga haddan tashqari bog‘lanib qolishi, jarayon parametrlari dispersiyasi, issiqlik ta’sir zonasi (HAZ) boshqaruvining sustligi, deformatsiya va qoldiq kuchlanishlar, hamda nazorat (NDT)ning kech bosqichga qoldirilishi iqtisodiy yo‘qotishlar va xavfsizlik tavakkalchiliklarini kuchaytiradi. Ishlab chiqarish madaniyatining global standartlashuvi fonida ISO 3834 seriyasi kabi hujjatlar payvand sifatini “jarayonni boshqarish” sifatida belgilaydi va uch darajali sifat talablari tizimini taklif etadi. Shu bilan birga, payvandlash bilan bog‘liq mehnat gigiyenasi masalalari ham dolzarb: IARC 2017 yildagi baholashida payvandlash tutunlari va payvandlashdagi UV nurlanishini 1-guruh karsinogen omillar sifatida tasniflagan, bu esa korxonalar uchun ventilyatsiya, himoya va monitoringni tizimli tashkil etishni talab qiladi. Maqolada muammo “jarayon–nuqson–nazorat–iqtisodiy oqibat” zanjiri orqali ochib beriladi, hamda eng kichik, ammo real ishlaydigan o‘zgarishlar paketi (WPS/ish tartibi, parametr monitoringi, riskga asoslangan NDT, sirt tayyorlash intizomi, qayta ishlashni qisqartirish) taklif etiladi. Bozor faktlari ham payvandlashning iqtisodiy og‘irligini ko‘rsatadi: payvand mahsulotlari bozorining 2024 yildagi bahosi va 2030 yilga prognoz o‘sishi sanoatning kengayishini bildiradi, bu esa sifat boshqaruvi bo‘yicha talablar ham keskinlashishini anglatadi.