Multidisciplinary Journal of Science and Technology

TAQLID SO‘ZLI FRAZEOLOGIK BIRLIKLAR TAHLILI

Khaydarova Khurshida

Qarshi shahridagi Prezident maktabi o‘qituvchisi, Qarshi davlat universiteti mustaqil tadqiqotchisi

Keywords: izohli lug‘at, taqlid so‘z, frazeologik birlik, frazeologik polisemiya, frazeologik sinonimiya, frazeologik omonimiya, graduonimiya, so‘z birikmasi, gap, ko‘chma ma’no.

---

Abstract

Ma’lum tilning boyligi, rang-barangligi frazeologik birliklarning amaliy ahamiyati bilan bog‘liq. Bu esa xalq tilida ko‘p uchraydigan iboralarni jamlash, o‘rganish va izohli lug‘atlarga kiritish zaruratini yuzaga keltiradi. O‘zbek tilida mavjud frazeologik birliklarning qamrovi hozirgi izohli lug‘atlarda to‘liq emas, jumladan taqlid so‘zli frazeologik birliklar ham kam uchraydi. Bu esa umumxalq tilidagi taqlid so‘zlarni o‘rganish va leksikografik tadqiq qilish zaruratini ko‘rsatadi. Maqola taqlid so‘zlarning o‘rganilishi, bu mavzu doirasida amalga oshirilgan tadqiqotlar, o‘zbek tilidagi taqlid so‘zli frazeologik birliklar hamda ularning izohli lug‘atlarga kiritilishi, statistik va qiyosiy tahlillar asosida ilmiy izlanishlar olib borilganligi bilan ahamiyatlidir. O‘rganilgan ma’lumotlar va amalga oshirilgan tadqiqotlar natijasida “O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati”, “O‘zbek tili frazeologik lug‘ati”, “O‘zbek tili iboralarining o‘quv izohli lug‘ati”ga kiritilgan taqlid so‘zlar ishtirokidagi xalq tilida ko‘p uchraydigan frazeologik birliklar alohida tasnif qilinib, ularning 2006-yil nashr etilgan “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”ga kiritilgan o‘rinlari aynan keltirib o‘tildi. Buning natijasida hozirgi izohli lug‘atlarda uchramaydigan taqlid so‘zli frazeologik birliklar ro‘yxati shakllandi va izohli lug‘atning keyingi nashrlari uchun tavsiya sifatida izoh va illyustrativ misollari bilan birgalikda jadval asosida berildi. Frazeologik birliklar leksik-semantik tahlil qilinib, ularning polisemantik, sinonimik, omonimik, graduonimik ma’nolari misollar asosida yoritib berildi. Ma’lum tildagi izohli lug‘atlar shakllantirilayotganda nafaqat leksemalar, balki umumxalq tilidagi faol frazeologik birliklarni kiritish orqali bosh so‘z leksikografik talqinini takomillashtirish va boyitish mumkinligi bo‘yicha tahlillar va xulosalar asosida tavsiyalar keltirildi.

---

References

1.Абдураҳмонов Х., Рафиев А., Шодмонқулова Д. Ўзбек тилининг амалий грамматикаси. – Тошкент: Ўқитувчи, 1992. – Б. 190.

2.Ҳайдаров А. Бадиий тасвирнинг фоностилистик воситалари. – Бухоро, 2021. – Б. 13.

3.Неъматов Ҳ., Сайфуллаева Р. Замонавий ўзбек тили. Морфология. – Тошкент, 2008. – Б. 478.

4.Mengliyev B., Xudoyberdiyeva M., Boymatova O. O‘zbek tili iboralarining o‘quv izohli lug‘ati. “Yangi asr avlodi. Toshkent. 2007.

5.Пинхасов П. Ҳозирги ўзбек адабий тили, Лексикология ва фразеология. Тошкент: Ўқитувчи. 1969.

6.Раҳматуллаев Ш. Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати. “Ўқитувчи” нашриёти. Тошкент. 1978.

7.Toshmurodova N. “Undov, taqlid, modal so‘zlarni o‘qitish usullari” bitiruv malakaviy ishi. – Toshkent, 2018. – B. 26.

8.Турсунов М. Инглиз ва ўзбек тилларида метафорик ибораларнинг лингвокогнитив таҳлили. – Бухоро, 2021. – Б. 46.