« ИЛК УРТА АСРЛАРДА ТОХАРИСТОНДА ҚИШЛОҚ ХЎЖАЛИГИ ВА СУНЪИЙ СУҒОРИШИ: ВАХШ ВОДИЙСИ МИСОЛИДА»

Абдулакимова Дилжахон

Термиз давлат университети академик лицейи тарих фани укитувчиси

Keywords: Вахш водийси, ирригация тизимлари, қадимги шаҳарлар ва қишлоқ масканлари,маданий ривожланиш, , Napki Malka , “Sotera Megas”, Қалъаи Мир, Чоргуль-тепа,Аджина-тепа, Кафиртепа, Лягман, сувсозлик маданияти


Abstract

Мақола Вахш водийсида илк урта асрларда қишлоқ хўжалиги ва сунъий суғоришнинг тарихи, ривожланиши ҳамда ижтимоий-иқтисодий аҳамиятини илмий асосда таҳлил қилади. Мақсад — сувсозлик тизимлари ва улар билан боғлиқ археологик топилмалар орқали водийда қишлоқ хўжалиги, шаҳарлар ва маданий ривожланишнинг узлуксиз тарихи ҳақида кенгроқ тасаввур бериш. Тадқиқотларда М. М. Дьяконов, Н. А. Маев, П. Е. Косяков ва бошқа олимлар илмий хулосалари асос қилинади. Мақолада Вахш водийсининг қуруқ субтропик иқлимида сунъий суғоришнинг аҳамияти, қадимги каналлар ва ирригация иншоотлари, шаҳар ва қишлоқ жамиятлари билан боғлиқ археологик ёдгорликлар ҳақида маълумотлар келтирилган. Шунингдек, Қалъаи Мир, Чоргуль-тепа, Аджина-тепа, Кафиртепа ва Лягман каби археологик объектлар орқали сувсозлик тизимларининг тарихий динамикаси ва маданий ривожланишга таъсири таҳлил қилинган. Мақола Вахш водийсининг қишлоқ хўжалиги ва ирригация маданиятини ўрганишдаги муҳим илмий манба ҳисобланади.


References

1.То л с т о в С. П., Древний Хорезм. Опыт историко-археологического исследования,М., 1948.

2.Т. И. Зеймаль.Древние и средневековые каналы Вахшскои долины. Москва.1971

3.Дь я к о н о в М. М., Археологические работы в нижнем течении реки Кафирнигана (Кобадиан) (1950—1951 гг.), — ≪Труды Таджикской археологической экспедиции≫, М.—Л., 1953, т. II, стр. 253—293 (МИА СССР, № 37).

4.Д ь я к о н о в М. М., Сложение классового общества в Северной Бактрии, — С А, 1954, т. XIX, стр. 121—140.

5. [Маев Н. А. под псевдонимом] Ф. Жуков , Верхнее течение Аму-Дарьи, Туркестанские

ведомости≫, 1880, № 12, 17, 21.

6.Ко с я к о в П. Е., Путевые заметки по Каратегину и Дарвазу в 1882 г., — ИРГО, 1884, т. XX, стр. 600-602.

7.Ф е в р а л ё в Н., Правобережная полоса Пянджа и Аму-Дарьи. От Калы-Ванч до Керки, — ≪Военный сборник≫, 1895, № 9, 10.стр 433

8.Г а е в с к и й П. Г., Курган-тюбинское бекство, — ИРГО, Пг., 1923, т. IV, стр. 14—67.

9.Б е л е н и ц к и й А. М., Отчет о работе Вахшского отряда в 1947 г., — ≪Труды согдийско-таджикской археологической экспедиции≫, М.—Л., 1950, т. I, стр. 140—146 (МИА, № 15).

10.“Почвы Вахшской долины и их мелиорация”≫, под ред. Н. И. Антипова-Каратаева и А. В. Жигачева, Сталинабад, 1947.

11.“Почвы Вахшской долины и их мелиорация”≫, под ред. Н. И. Антипова-Каратаева и А. В. Жигачева, Сталинабад, 1947. Стр 48

12.Ко с я к о в П. Е., Путевые заметки по Каратегину и Дарвазу в 1882 г., — ИРГО,1884, т. XX, стр. 589—613; Ч е й лыт к о В., Древний город Лягман (к археологическому обследованию долины Вахша), — газета ≪Коммунист Таджикистана≫, 1936, 23 мая, № 117 (1907);

13.Б е л е н и ц к и й А. М., Историко-географический очерк Хутталя с древнейших времен до X в. н. э., — ≪Труды согдийско-таджикской археологической экспедиции≫, М.—Л., 1950, т. I, стр. 109—127 (МИА, № 15).

14.Л и т в и н с к и й Б. А., З е й м а л ь Т . И., Каменные базы колонн пз Вахшской долины,—≪Известия отд. общ. наук АН ТаджССР≫, Сталинабад, 1960, вып. 1 (22),стр. 73—79.

15. Почвы Вахшской долины и их мелиорация”≫, под ред. Н. И. Антипова-Каратаева и А. В. Жигачева, Сталинабад, 1947.

16. Beal S.J Si-Yu-Ki, Buddhist records of the Western World. Translated from the Chinese of Hiuen Tsiang (A. D. 629), vol. I, London, 1906 (Trubner’s Oriental series).