PDF
ZENODO
Published
2025-08-18
Section
Articles
How to Cite
How to Cite
QALQONSIMON BEZ FAOLIYATINING MODDALAR ALMASHINUVI JARAYONLARIGA TA’SIRI
Sh.D.Ismoilova.
Qo’qon Universiteti Andijon Filiali Tibbiyot fakulteti “Tabiiy va tibbiy “fanlar kafedrasi asistenti
Sh.I.Qòchqarova
Davolash ishi 24/04guruh talabasi
Keywords: Qalqonsimon bez buzilishi, moddalar almashinuvi, gipotiroidizm, gipertiroidizm, qalqonsimon bez gormonlari, bazal almashinuv tezligi, yog‘ almashinuvi, uglevod almashinuvi, endokrin tizim, gormonal nomutanosiblik.
Abstract
Qalqonsimon bez inson organizmidagi moddalar almashinuvini boshqaruvchi asosiy endokrin bezlardan biri bo‘lib, uning ajratadigan gormonlari — tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) — hujayra darajasida energiya ishlab chiqarish, oqsil sintezi, yog‘ va uglevod almashinuvini tartibga soladi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, qalqonsimon bez kasalliklari dunyo bo‘yicha aholining taxminan 5–7% ida uchraydi, shundan gipotiroidizm 3,5% ni, gipertiroidizm esa 1–2% ni tashkil etadi. O‘zbekistonda o‘tkazilgan ayrim tadqiqotlarda esa qalqonsimon bez faoliyati buzilishlari aholining 6–8% ida uchrashi aniqlangan.Ushbu maqolada qalqonsimon bez faoliyatining buzilishi natijasida yuzaga keladigan metabolik o‘zgarishlar, ularning klinik belgilari, diagnostik usullari hamda o‘z vaqtida davolashning ahamiyati yoritilgan. Adabiyotlar tahlili orqali gipotiroidizm va gipertiroidizmning lipid, uglevod va oqsil almashinuvi, tana harorati va energiya ishlab chiqarish jarayonlariga ta’siri batafsil ko‘rib chiqildi. Natijalar qalqonsimon bez faoliyatini muntazam nazorat qilish va erta tashxis qo‘yish moddalar almashinuviga bog‘liq kasalliklarning oldini olishda muhim ekanligini ko‘rsatdi.References
1. Brent, G. A. (2012). Mechanisms of thyroid hormone action. The Journal of Clinical Investigation, 122(9), 3035–3043. https://doi.org/10.1172/JCI60047
2. Chaker, L., Bianco, A. C., Jonklaas, J., & Peeters, R. P. (2017). Hypothyroidism. The Lancet, 390(10101), 1550–1562. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(17)30703-1
3. Smith, T. J., & Hegedüs, L. (2016). Graves’ Disease. The New England Journal of Medicine, 375(16), 1552–1565. https://doi.org/10.1056/NEJMra1510030
4. Vanderpump, M. P. J. (2011). The epidemiology of thyroid disease. British Medical Bulletin, 99(1), 39–51. https://doi.org/10.1093/bmb/ldr030
5. World Health Organization (2020). Thyroid disorders – Key facts and statistics. WHO Press.
6. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni Saqlash Vazirligi. (2022). Endokrin kasalliklarning epidemiologiyasi bo‘yicha statistik hisobot. Toshkent.
7. Zimmermann, M. B., & Boelaert, K. (2015). Iodine deficiency and thyroid disorders. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 3(4), 286–295. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(14)70225-6
