PDF
ZENODO
Published
2025-06-30
Section
Articles
How to Cite
How to Cite
Chingiz Aytmatov asarlarida "Dialog strukturasi va personaj nutqining pragmatik xususiyatlari"
Ergasheva Zebo
Termiz davlat pedagogika instituti Oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishi talabasi
Keywords: Chingiz Aytmatov, dialog strukturasi, pragmatika, personaj nutqi, illokutiv akt
Abstract
Ushbu maqolada Chingiz Aytmatov asarlarida dialog qurilishi va personaj nutqining pragmatik xususiyatlari badiiy til tahlili asosida ko‘rib chiqiladi. Muallifning badiiy uslubida dialoglar oddiy muloqot vositasi emas, balki obrazlar orasidagi ijtimoiy, psixologik va ma’naviy ziddiyatlarni ochib beruvchi kuchli kommunikativ vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Tadqiqotda Aytmatov dialoglarining sintaktik tuzilishi, nutq aktyorlari orasidagi ijtimoiy masofa, yashirin konnotatsiyalar, kontekstual ma’nolar, pauzalar, jimliklar va boshqa paralingvistik unsurlar tahlil qilinadi. Shuningdek, personajlar nutqining differensial xususiyatlari – yosh, jins, kasb va milliy identitetga ko‘ra o‘zgarishi til pragmatikasi nuqtai nazaridan yoritiladi. Dialoglar orqali muallif jamiyatdagi ma’naviy-axloqiy inqiroz, inson ruhiyati, millatlararo munosabatlar kabi dolzarb mavzularni o‘ziga xos poetik tilda ifoda etadi. Maqola Aytmatov nasridagi dialoglarning funksional yuklamasi va nutq harakatlari (illokutiv aktlar) orqali estetik va sotsiolingvistik jihatlarni chuqur tahlil qiladi.
References
1. Aytmatov, Ch. (1988). Asrga tatigulik kun. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti.
2. Aytmatov, Ch. (1990). Qiyomat. Toshkent: “Yosh gvardiya” nashriyoti.
3. Aytmatov, Ch. (1981). Oq kema. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot.
4. Leech, G. (1983). Principles of Pragmatics. London: Longman.
5. Yule, G. (1996). Pragmatics. Oxford: Oxford University Press.
6. Brown, P., & Levinson, S. (1987). Politeness: Some Universals in Language Usage. Cambridge: Cambridge University Press.
7. Nazarov, A. (2021). “Aytmatov nasridagi dialoglar va lingvistik uslub”. Adabiyotshunoslik va tilshunoslik, 3(2), 50–58.
8. Qosimova, D. (2019). “Personaj nutqining estetik ifodasi”. Til va adabiyot ta’limi, 4(1), 34–40.
9. G‘ulomova, M. (2020). “Chingiz Aytmatov dialoglarida ijtimoiy ma’no va psixologik ziddiyatlar”. O‘zbek tili va adabiyoti, 2(3), 80–86.
10. Tannen, D. (2007). Talking Voices: Repetition, Dialogue, and Imagery in Conversational Discourse. Cambridge University Press.
