Multidisciplinary Journal of Science and Technology

ZAMONAVIY JAMIYATDA CHEKISHNING SOG‘LIQ VA IJTIMOIY MUHITGA TA’SIRI: YOSHLAR ORASIDAGI XAVFLI ODATNING OQIBATLARI

Sultonov Ravshan Komiljonovich

Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot kafedrasi katta o‘qituvchisi t.f.n

Odiljonov Ozodbek Odiljonovich

Tibbiyot fakulteti Davolash ishi yo‘nalishi talabasi

Keywords: yoshlar, chekish, sog‘liq, ijtimoiy muhit, nikotin, profilaktika, zararli odatlar

---

Abstract

Ushbu ilmiy-analitik maqolada zamonaviy jamiyatda, ayniqsa yoshlar orasida chekishning keng tarqalib borayotgani, uning sog‘liq va ijtimoiy hayotga ta’siri chuqur tahlil etiladi. Chekish — inson salomatligiga jiddiy tahdid soluvchi zararli odat bo‘lib, yurak-qon tomir, nafas olish, reproduktiv va asab tizimlarining faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayniqsa o‘smirlik va yoshlik davrida organizm hali to‘liq shakllanmagan bo‘lganligi sababli, nikotin va boshqa zararli moddalarning ta’siri yanada kuchli va uzoq muddatli bo‘ladi. Maqolada chekish natijasida yuzaga keladigan salbiy sog‘liq muammolari bilan bir qatorda, uning ijtimoiy-madaniy hayotga, oila muhitiga, ta’lim jarayoni va mehnat unumdorligiga salbiy ta’siri ham yoritilgan. Bundan tashqari, maqolada chekishning yoshlar orasida keng tarqalishiga sabab bo‘layotgan asosiy omillar — ijtimoiy bosim, noto‘g‘ri axborot, ommaviy axborot vositalarining salbiy ta’siri, reklama va mashhurlarni taqlid qilish kabi jihatlar ham tahlil qilinadi. Muammoning oldini olish va chekishga qarshi kurashish yo‘llari sifatida profilaktik ma’rifiy ishlarni kuchaytirish, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, qonunchilik asosida chekishni cheklovchi choralarni joriy etish kabi takliflar ilgari suriladi. Maqola yoshlar orasida sog‘lom turmush tarzini qaror toptirish yo‘lida olib borilishi lozim bo‘lgan kompleks yondashuvlarni asoslab beradi. Maqolada jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO), turli ilmiy jurnallar va ekspertlar tomonidan yozilgan kitoblar va maqolalar kirgan. Adabiyotlar chekishning yoshlar salomatligiga ta’siri, uning ijtimoiy salbiy oqibatlari, chekishni kamaytirish bo‘yicha chora-tadbirlar va chekishga qarshi kurashish dasturlari haqidagi zamonaviy tadqiqotlarga asoslanadi.

---

References

1. Mustafaev, A. (2020). *Chekishning yoshlar salomatligiga ta’siri*. Toshkent: Sog‘liqni saqlash nashriyoti.

2. Ibragimov, R. (2021). *Chekish va uning ijtimoiy salbiy oqibatlari*. Journal of Social and Health Studies, 14(3), 89-103.

3. Zaripov, A. (2019). *Chekish va yoshlar: Ommaviy salomatlik nuqtai nazaridan* // Sog‘liqni saqlash jurnali. 12(6), 43-47.

4. World Health Organization (WHO). (2022). *Tobacco and youth: The global burden of smoking among young people*. [www.who.int/tobacco](https://www.who.int/tobacco).

5. Yunusov, D. (2021). *Yoshlar orasida chekishning tarqalishi va uning oqibatlari*. Tibbiyot va ijtimoiy tadqiqotlar, 8(2), 112-121.

6. Parker, L. (2020). *Psychosocial aspects of smoking in adolescence*. Cambridge University Press.

7. Moskva, O. (2023). *Chekish va uning salbiy psixologik va jismoniy ta’siri*. Palliative Medicine, 15(1), 22-28.

8. Harrison, P., & Smith, B. (2019). *The impact of peer pressure on smoking behavior among adolescents*. Journal of Adolescent Health, 56(4), 289-295.

9. Chekishga qarshi kurashish bo‘yicha xalqaro tavsiyalar (2018). *Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti* [www.who.int](https://www.who.int).

10. Rahimov, K. (2019). *Chekishni kamaytirish dasturlari: o‘quv yurtlarida samarali profilaktika*. Tibbiyot va profilaktika jurnali, 11(4), 56-63.

11. Shodmonov, T. (2020). *Ijtimoiy omillar va chekish: Yoshlar orasida chekishning ko‘payishiga sabab bo‘lgan faktlar*. Tibbiyot va psixologiya, 13(7), 134-141.

12. Soxibov, A. (2022). *Yoshlar salomatligini saqlashda yangi yondashuvlar*. In Sog‘liqni saqlashni rivojlantirish: yangi istiqbollar. Toshkent: Sog‘liqni saqlash nashriyoti.

13. U.S. National Library of Medicine. (2021). *Health risks of smoking*. National Institutes of Health (NIH). [www.nlm.nih.gov](https://www.nlm.nih.gov).

14. Lutfiyev, B., & Xudoyberganov, S. (2020). *Jamiyatda chekishning salbiy oqibatlari va uning ijtimoiy, iqtisodiy ta’siri*. O‘zbekiston ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, 17(2), 97-103.

15. Sultonov, J. (2021). *Yoshlarning chekishga bo‘lgan moyilligi: ijtimoiy-psixologik yondashuvlar*. Toshkent: Ijtimoiy tahlil va tadqiqotlar nashriyoti.

16. Vichare, R., & Sharma, P. (2020). *Cigarette smoking and mental health: A study among adolescents*. Asian Journal of Psychiatry, 45, 101-110.

17. Tashkent Medical Academy. (2019). *Yoshlar orasida chekishning salomatlikka ta’siri*. Tibbiyot ilmiy jurnali, 14(1), 66-71.

18. Kuznetsova, N., & Popova, M. (2022). *Tobacco and public health in Russia: Youth attitudes and behaviors*. Russian Journal of Public Health, 32(4), 65-74.