International conference on multidisciplinary science

HUDUD IQTISODIYOTI TARKIBIY O‘ZGARISHLARIDA DIVERSIFIKATSIYA JARAYONLARINING ROLI (SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)

Jurayeva Safargul

Termiz iqtisodiyot va servis universiteti o‘qituvchisi

Keywords: diversifikatsiya, tarkibiy o‘zgarish, YAHM, xizmatlar tarkibi, sanoat texnologik profili, tashqi savdo hamkorlari, kichik biznes, Surxondaryo.

Abstract

Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati iqtisodiyotida 2024–2026 yillarda kuzatilgan tarkibiy siljishlar diversifikatsiya jarayonlari nuqtayi nazaridan tahlil qilinadi. Ish faqat rasmiy statistik manbalarga tayangan: 2024 va 2025 yillardagi yalpi hududiy mahsulot (YAHM) hajmi hamda tarmoq tarkibi, 2024–2025 makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar jadvali, 2026 yil yanvar oyining sanoat, bozor xizmatlari, ichki savdo va tashqi savdo press-relizlari, shuningdek 2026 yil fevral holatidagi korxonalar demografiyasi va xorijiy investitsiya ishtirokidagi korxonalar statistikasi. 2024 yilda YAHM 54 354,1 mlrd so‘m bo‘lib 5,9% o‘sgan; tarkibda qishloq xo‘jaligi 39,1%, xizmatlar 41,9%, sanoat 9,6% va qurilish 9,4% ulushni egallagan. 2025 yilda YAHM 66 186,5 mlrd so‘mga yetib, 6,6% o‘sgan; tarkibda xizmatlar 43,4%ga ko‘tarilgan, qishloq xo‘jaligi 37,4%ga pasaygan, sanoat 9,9%ga chiqgan. 2026 yil yanvarda sanoat ishlab chiqarishi 1 059,8 mlrd so‘m (fizik hajm indeksi 108,9%) bo‘lgan va ishlab chiqarishning texnologik profili past texnologiyalilikning yuqoriligi bilan ajralib turgan (quyi texnologiyali segment 80,6%). 2026 yil yanvarda bozor xizmatlari 2 572,9 mlrd so‘m (o‘sish 115,0%) bo‘lib, xizmatlar hajmining 71,5%ini kichik biznes ko‘rsatgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Surxondaryoda “sektorlar ulushi” bo‘yicha diversifikatsiya sekin, biroq “sektor ichidagi tarkib”, “korxona ekotizimi” va “bozor/hamkorlar portfeli” bo‘yicha diversifikatsiya signallari aniqroq ko‘rinadi.

References

1. Surxondaryo viloyati statistika boshqarmasi: “Yalpi hududiy mahsulot, 2024” (PDF)

2. “Svod2025: Yalpi hududiy mahsulot, 2025” (PDF)

3. “Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar” (PDF)

4. “Sanoat, 2026 yil yanvar” (PDF); “Xizmatlar, 2026 yil yanvar” (PDF)

5. “Ichki savdo, 2026 yil yanvar” (PDF);