BUXOROLIK ENGIL VA MAHALLIY SANOAT AHLINING FRONTGA KO’RSATGAN YORDAMI. (Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 2025)
Fashizmga qarshi urush yillarida, ya'ni Ikkinchi jahon urushi davrida, O'zbekistonda sanoatning harbiy izga ko'chirilishi muhim tarixiy jarayonlardan biri bo'ldi. Urushning boshlanishi bilan, Sovet Ittifoqi frontga zarur qurol-yarog' va materiallarni yetkazib berish uchun sanoatni va ishlab chiqarishni o'zgartirishga majbur bo'ldi. O'zbekiston ham bu jarayonga o'z hissasini qo'shdi. 1941-yilning iyunida urush boshlangach, frontdagi sanoatni saqlab qolish maqsadida ko'plab sanoat korxonalari, zavodlar va fabrikalar, ayniqsa, og'ir sanoat va qurollanish bilan bog'liq ishlab chiqarish ob'ektlari, urush zonasidan chetga ko'chirildi. O'zbekistonning Toshkent, Samarqand, Buxoro, Farg'ona va boshqa shaharlariga juda ko'plab korxonalar, jumladan, qurol-yarog' ishlab chiqarish zavodlari va boshqa strategik sanoat tarmoqlari ko'chirildi. Bu hududlar frontga yaqin bo'lib, Sovet Ittifoqining o'zining xavfsiz hududi hisoblangan.O'zbekistonning engil sanoat sohalarida ham o'zgartirishlar yuz berdi. Misol uchun, matolar va poyabzal ishlab chiqarish, turli xil kiyim-kechak va boshqa mahsulotlar harbiy ehtiyojlarga moslashtirildi. Mahalliy sanoat tarmoqlari, masalan, paxta sanoati va kimyo sanoati, urush davrida harbiy maqsadlar uchun qayta tashkil etildi. Paxtadan olingan turli xom ashyolar (masalan, kimyoviy moddalar) va boshqa resurslar, qurollar ishlab chiqarish uchun ishlatildi. Urush davrida tashqi iqtisodiy aloqalar o'zgardi. O'zbekistonda yangi qurollar, aviatsiya motorlari, tanklar, artilleriya uchun qismlar ishlab chiqarildi. Buning uchun yangi korxonalar tashkil etildi.Toshkentda aviatsiya motorlari zavodi ochildi, bu zavod frontga zarur bo'lgan barcha texnikalarni ishlab chiqarishga ixtisoslashgan edi. Shuningdek, navbatdagi yengil sanoat korxonalari ham harbiy izga ko'chirildi, ya'ni kiyim-kechak, ovqatlanish va boshqa mahsulotlar ishlab chiqarilishi va frontdagi askarlarga ta'minot qilindi. Paxta O'zbekiston uchun muhim resurs bo'lib, bu mahsulotlar ham urush davrida harbiy maqsadlar uchun ishlatildi. O'zbekiston paxta tolasini ishlab chiqarish va qayta ishlashda katta ahamiyatga ega edi, va bu jarayonlar urush uchun zarur bo'lgan materiallar ishlab chiqarishda ham yordam berdi.Urush yillarida O'zbekiston frontga militsiya, harbiy maxsus bo'linmalar va inson resurslarini taqdim etgan bo'lsa, shuningdek, harbiy sanoat uchun zarur materiallar, qurollar va boshqa vositalarni ishlab chiqishda katta rol o'ynadi. O'zbekistonning engil va mahalliy sanoati ko'plab ishlov berish va ishlab chiqarish jarayonlarida faol qatnashdi.Ikkinchi jahon urushi yillarida O'zbekiston nafaqat inson resurslari, balki sanoat tarmoqlarining ham muhim qo'llab-quvvatlashini ko'rsatdi. Harbiy izga ko'chirilgan sanoat, shu jumladan engil va mahalliy sanoat, urushning harbiy ehtiyojlarini ta'minlashda katta rol o'ynadi.